महर्षी विठ्ठल रामजी शिंदे
विठ्ठल रामजी शिंदे (23 एप्रिल 1873 – 2 जानेवारी 1944) हे महाराष्ट्रातील थोर समाजसुधारक, विचारवंत, लेखक आणि अस्पृश्यता निवारण चळवळीचे अग्रणी कार्यकर्ते होते. त्यांनी आयुष्यभर सामाजिक समता, मानवी हक्क आणि धर्मातील उदात्त मूल्यांचा प्रचार केला. समाजातील दुर्बल व वंचित घटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी त्यांनी केलेले कार्य भारतीय समाजसुधारणेच्या इतिहासात अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते.
शिंदे यांचा जन्म सातारा जिल्ह्यातील जमखिंडी येथे झाला. प्रारंभीचे शिक्षण पुणे येथे झाले. पुढे त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून पदवी संपादन केली आणि इंग्लंडमध्ये मँचेस्टर कॉलेज, ऑक्सफर्ड येथे धर्मशास्त्राचे शिक्षण घेतले. तेथे त्यांना युनिटेरियन विचारधारेचा प्रभाव लाभला, ज्यामुळे त्यांच्या सामाजिक विचारांना व्यापक मानवतावादी दिशा मिळाली.
भारतामध्ये परतल्यानंतर त्यांनी अस्पृश्यता निवारणासाठी संघटित प्रयत्न सुरू केले. 1906 साली त्यांनी ‘डिप्रेस्ड क्लासेस मिशन’ (Depressed Classes Mission) स्थापन करून शिक्षण, आरोग्य, रोजगार आणि सामाजिक प्रतिष्ठा या क्षेत्रांत वंचित समाजाच्या उन्नतीसाठी कार्य केले. त्यांनी शाळा, वसतिगृहे आणि समाजप्रबोधन केंद्रांची उभारणी केली.
विठ्ठल रामजी शिंदे हे प्रभावी वक्ते व संवेदनशील लेखक होते. त्यांनी समाजातील जातिभेद, धार्मिक अंधश्रद्धा आणि अन्यायकारक प्रथा यांवर निर्भीडपणे टीका केली. त्यांचे आत्मचरित्र ‘माझ्या आठवणी’ हे मराठी साहित्यातील महत्त्वाचे ग्रंथ मानले जाते. त्यांच्या लेखनातून समता, बंधुता आणि न्याय या मूल्यांचा प्रसार झाला.
महात्मा गांधी, गोपाळकृष्ण गोखले आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याशी त्यांचा वैचारिक संवाद व कार्यसंबंध होता. जरी काही विषयांवर मतभेद असले तरी अस्पृश्यता निर्मूलन व समाजसुधारणा या ध्येयांसाठी त्यांनी अखंड प्रयत्न केले.
विठ्ठल रामजी शिंदे यांचे जीवन हे समाजातील अन्यायाविरुद्ध शांततामय, विवेकनिष्ठ आणि सेवाभावी लढ्याचे प्रेरणादायी उदाहरण आहे. त्यांच्या कार्यामुळे सामाजिक समतेच्या चळवळीला नवी दिशा मिळाली आणि आधुनिक महाराष्ट्राच्या समाजसुधारणेच्या इतिहासात त्यांचे स्थान अढळ राहिले आहे.
No comments:
Post a Comment