क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले
सावित्रीबाई फुले (3 जानेवारी 1831 – 10 मार्च 1897) या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, थोर समाजसुधारक, कवयित्री आणि स्त्रीशिक्षणाच्या जननी म्हणून ओळखल्या जातात. त्यांनी आपल्या पती महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या सोबत समाजातील अज्ञान, जातिभेद, स्त्रीदमन आणि अन्यायाविरुद्ध संघर्ष करून शिक्षणाच्या माध्यमातून परिवर्तन घडवून आणले.
सावित्रीबाई फुले यांचा जन्म सातारा जिल्ह्यातील नायगाव येथे झाला. बालपणी त्यांना औपचारिक शिक्षण मिळाले नव्हते; मात्र ज्योतिराव फुलेंनी त्यांना शिकवून शिक्षिका बनवले. 1848 साली पुण्यात भिडे वाड्यात त्यांनी भारतातील पहिली मुलींची शाळा सुरू केली. समाजाकडून तीव्र विरोध, अपमान व त्रास सहन करूनही त्यांनी शिक्षणकार्य अखंड सुरू ठेवले.
त्यांनी स्त्रीशिक्षणाबरोबरच विधवांचे पुनर्वसन, बालविवाहास विरोध, अस्पृश्यता निवारण आणि शोषितांच्या उन्नतीसाठी कार्य केले. त्यांनी ‘महिला सेवा मंडळ’, विधवांसाठी आश्रयगृहे आणि दलित विद्यार्थ्यांसाठी शाळा सुरू केल्या. 1896–97 च्या प्लेगच्या साथीमध्ये त्यांनी रुग्णांची सेवा करताना स्वतःचा जीव अर्पण केला.
सावित्रीबाई फुले या संवेदनशील कवयित्रीही होत्या. त्यांचा काव्यसंग्रह ‘काव्यफुले’ प्रसिद्ध असून त्यातून शिक्षण, स्वातंत्र्य, समता आणि मानवतेचा संदेश दिला आहे. त्यांच्या लेखनातून स्त्रियांच्या आत्मसन्मानाचा आणि सामाजिक जागृतीचा सूर उमटतो.
सावित्रीबाई फुले यांचे जीवन हे धैर्य, करुणा, समता आणि सेवाभावाचे प्रतीक आहे. त्यांच्या कार्यामुळे भारतीय समाजात स्त्रीशिक्षणाची पायाभरणी झाली आणि सामाजिक न्यायाच्या चळवळीला नवी दिशा मिळाली. त्या आजही शिक्षण, स्वातंत्र्य आणि मानवतेच्या मूल्यांची प्रेरणास्त्रोत म्हणून स्मरणात राहतात.
No comments:
Post a Comment