दिनविशेष माहिती - 05 जानेवारी

श्रीपाद नारायण पेंडसे

श्रीपाद नारायण पेंडसे (1913 – 2001) हे मराठी साहित्यातील प्रसिद्ध कथाकार, कादंबरीकार आणि नाटककार होते. ग्रामीण जीवन, कोकणातील माणसे, त्यांच्या भावना, संघर्ष आणि सामाजिक वास्तव यांचे प्रभावी चित्रण त्यांनी आपल्या साहित्यातून केले. त्यांच्या लेखनाला वास्तववादी शैली, भावनिक खोली आणि भाषेतील सहजता ही वैशिष्ट्ये लाभली.

पेंडसे यांचा जन्म 05 जानेवारी 1913 रोजी महाराष्ट्रात रत्नागिरी जिल्ह्यात झाला. शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी साहित्य क्षेत्रात लेखनास सुरुवात केली. त्यांच्या कथा व कादंबऱ्यांमधून ग्रामीण समाजजीवनातील समस्या, नातेसंबंध, स्त्रीजीवन आणि मानवी मूल्ये संवेदनशीलतेने उलगडली जातात. त्यामुळे वाचकांना त्यांच्या व्यक्तिरेखांशी आपलेपण वाटते.

त्यांची प्रसिद्ध कादंबरी ‘गारंबीचा बापू’ मराठी साहित्यातील महत्त्वाची कलाकृती मानली जाते. याशिवाय ‘हद्दपार’, ‘राधेय’, ‘रथचक्र’ यांसारख्या कादंबऱ्यांमधून त्यांनी सामाजिक वास्तवाचे सशक्त चित्रण केले. त्यांच्या अनेक साहित्यकृतींवर चित्रपट व नाट्यरूपांतरेही झाली आहेत.

श्रीपाद नारायण पेंडसे यांना त्यांच्या साहित्यसेवेसाठी विविध पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले.

साहित्य अकादमी पुरस्कार, महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार, मास्टर दीनानाथ स्मृति पुरस्कार, महाराष्ट्र फाउंडेशन गौरव, जनस्थान पुरस्कार, कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान पुरस्कार

त्यांनी मराठी कादंबरीला नवे आयाम दिले आणि ग्रामीण जीवनाचे जिवंत चित्र उभे करून साहित्य अधिक लोकाभिमुख केले.

पेंडसे यांचे साहित्य हे मानवी जीवनातील भावभावना, संघर्ष आणि मूल्यांचा आरसा आहे. त्यांच्या लेखनामुळे मराठी कथाकादंबरी परंपरेला समृद्धी मिळाली असून ते आजही मराठी साहित्यातील महत्त्वाचे लेखक म्हणून स्मरणात राहतात.