शिक्षा न करता शिस्त कशी घडवावी

शिक्षा न करता शिस्त कशी घडवावी ?

" शाळेतील प्रत्येक शिक्षकासमोर उभा असलेला एक गंभीर प्रश्न "

शाळा म्हणजे केवळ ज्ञान देण्याचे केंद्र नव्हे, तर विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारी कार्यशाळा होय. येथे विद्यार्थी पुस्तकी ज्ञानासोबत सहजीवन, जबाबदारी, आत्मसंयम, परस्पर आदर आणि योग्य-अयोग्य यांतील फरक शिकत असतात. या प्रक्रियेत शिस्तीला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. मात्र, विद्यार्थ्यांमध्ये शिस्त निर्माण करताना त्यांना शिक्षा करावी का, हा प्रश्न आज अनेक शिक्षकांसमोर उभा आहे. वर्गात गोंधळ घालणारे विद्यार्थी, वारंवार सूचना देऊनही न ऐकणारी मुले, गृहपाठ न करणारे विद्यार्थी, एकमेकांची चेष्टा करणारे किंवा शिक्षकांच्या सूचनांकडे दुर्लक्ष करणारे विद्यार्थी, ही परिस्थिती अनेक शिक्षकांसाठी आव्हानात्मक ठरते. अशा वेळी रागावणे, कठोर शब्द वापरणे किंवा शिक्षा करणे हा सोपा मार्ग वाटू शकतो. परंतु, या मार्गाने विद्यार्थ्यांच्या वर्तनात खरोखरच सकारात्मक बदल घडतो का ? की केवळ शिक्षकांसमोर शांत राहण्याची सवय निर्माण होते?

आजच्या शिक्षणव्यवस्थेला या प्रश्नाचा गांभीर्याने विचार करण्याची गरज आहे. कारण शिस्त लावणे आणि शिस्त घडवणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. पहिल्या प्रक्रियेत बाह्य दबाव महत्त्वाचा असतो, तर दुसऱ्या प्रक्रियेत विद्यार्थ्यांच्या मनात योग्य वर्तनाची जाणीव निर्माण केली जाते. शिस्त म्हणजे शिक्षक वर्गात आले की शांत बसणे आणि शिक्षक बाहेर गेले की गोंधळ घालणे नव्हे. शिक्षकांच्या अनुपस्थितीतही नियमांचे पालन करणे, स्वतःच्या कृतींची जबाबदारी स्वीकारणे आणि इतरांच्या अधिकारांचा आदर करणे, ही खऱ्या शिस्तीची लक्षणे आहेत. भीतीमुळे विद्यार्थी काही काळ आज्ञाधारक राहू शकतो; मात्र त्यातून आत्मनियंत्रण विकसित होईलच असे नाही. सतत शिक्षा होण्याची भीती असलेल्या विद्यार्थ्याला आपली चूक मान्य करण्याऐवजी ती लपवावीशी वाटू शकते. याउलट, शिक्षकांशी विश्वासाचे नाते असलेला विद्यार्थी आपली अडचण सांगण्यास आणि चूक सुधारण्यास अधिक तयार होतो. म्हणूनच शिस्तीचे उद्दिष्ट विद्यार्थ्यांना नियंत्रणात ठेवणे नसून, त्यांना स्वतःवर नियंत्रण ठेवायला शिकवणे हे असले पाहिजे.

एखादा विद्यार्थी वारंवार वर्गात बोलतो, अभ्यासात लक्ष देत नाही किंवा इतरांना त्रास देतो, तेव्हा त्याला लगेच बेशिस्त ठरवणे योग्य नाही. त्याच्या वर्तनामागे कोणते कारण आहे, याचा शोध घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. कदाचित त्याला शिकवलेला विषय समजत नसेल, घरात काही तणाव असेल, त्याला पुरेसे भावनिक पाठबळ मिळत नसेल किंवा स्वतःकडे लक्ष वेधून घेण्यासाठी तो असे वागत असेल. काही वेळा विद्यार्थ्यांना आपल्या भावना योग्य शब्दांत व्यक्त करता येत नाहीत आणि त्याचा परिणाम त्यांच्या वर्तनातून दिसून येतो. अशा प्रसंगी संपूर्ण वर्गासमोर विद्यार्थ्याला सुनावण्याऐवजी त्याच्याशी एकांतात संवाद साधावा. त्याचे म्हणणे शांतपणे ऐकून घ्यावे आणि समस्या सोडविण्यासाठी त्याला सहभागी करून घ्यावे. प्रत्येक चुकीचे समर्थन करणे आवश्यक नाही; मात्र, चूक करणाऱ्या विद्यार्थ्याला समजून घेणे आवश्यक आहे. वर्गातील शिस्त टिकवण्यासाठी नियम आवश्यक आहेत. परंतु हे नियम केवळ शिक्षकांनी सांगितलेले आदेश न राहता विद्यार्थ्यांनी स्वीकारलेली सामूहिक जबाबदारी बनली पाहिजेत. वर्गाच्या सुरुवातीला विद्यार्थ्यांशी चर्चा करून एकमेकांचे म्हणणे लक्षपूर्वक ऐकणे, अपमानास्पद भाषा न वापरणे, वर्ग स्वच्छ ठेवणे, वेळेचे पालन करणे आणि स्वतःच्या कृतींची जबाबदारी स्वीकारणे, असे काही मूलभूत नियम ठरवता येतील. विद्यार्थ्यांना नियम का आवश्यक आहेत, त्यांचे उल्लंघन झाल्यास इतरांवर काय परिणाम होतात आणि प्रत्येकाने कोणती जबाबदारी पार पाडली पाहिजे, हे समजावून सांगावे. नियम स्पष्ट, मर्यादित आणि सर्वांसाठी समान असतील, तर त्यांचे पालन करणे सोपे जाते.

चूक झाल्यावर विद्यार्थ्याला त्रास देणे आणि त्या चुकीची जाणीव करून देणे यात मूलभूत फरक आहे. शिक्षेमुळे विद्यार्थ्याला आपल्यावर अन्याय झाला असे वाटू शकते; पण योग्य परिणामांमुळे त्याला आपल्या कृतीची जबाबदारी समजण्यास मदत होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने वर्गात कचरा टाकला, तर त्याला अपमानित करण्याऐवजी तो कचरा योग्य ठिकाणी टाकण्यास सांगावे. एखाद्याने मित्राचे साहित्य खराब केले, तर नुकसान भरून काढण्यासाठी त्याने काय करावे, यावर चर्चा करावी. एखाद्या विद्यार्थ्याने दुसऱ्याला दुखावले असेल, तर त्या कृतीचा परिणाम समजावून सांगून परिस्थिती सुधारण्यास मदत करावी. अशा पद्धतीचा उद्देश विद्यार्थ्याला अपराधी ठरवणे नसून, चूक ओळखणे, तिचे परिणाम समजणे आणि सुधारणा करणे हा असतो. मात्र, या प्रक्रियेत अपमान, धमकी किंवा जबरदस्तीला स्थान असू नये. शिक्षकांचे लक्ष अनेकदा विद्यार्थ्यांच्या चुकांकडे अधिक जाते. मात्र, योग्य वर्तनाची दखल घेतली तर विद्यार्थ्यांना ते वर्तन पुन्हा करण्यासाठी प्रोत्साहन मिळते. वेळेवर काम पूर्ण करणे, मित्राला मदत करणे, शांतपणे आपली बाजू मांडणे, स्वतःची चूक मान्य करणे किंवा वर्गाची जबाबदारी मनापासून पार पाडणे, अशा कृतींचे मनापासून कौतुक करावे. “आज तू मित्राचे म्हणणे शांतपणे ऐकलेस, हे चांगले केलेस,” किंवा “तू स्वतःची चूक मान्य केलीस, यासाठी तुझे कौतुक,” अशा शब्दांतून विद्यार्थ्याला त्याच्या वर्तनाचे महत्त्व समजते. प्रत्येक वेळी बक्षीस देण्याची गरज नसते. शिक्षकांचे प्रामाणिक कौतुक, विश्वासाने दिलेली जबाबदारी आणि प्रगतीची दखल हेही प्रभावी प्रेरणास्रोत ठरतात. मात्र, विद्यार्थ्यांची परस्पर तुलना करण्याऐवजी प्रत्येकाच्या वैयक्तिक प्रगतीवर भर द्यावा.

विद्यार्थ्यांनी आदराने बोलावे, अशी अपेक्षा करणारा शिक्षक त्यांच्याशी सन्मानाने संवाद साधतो का ? विद्यार्थ्यांनी चुका मान्य कराव्यात, असे सांगणारा शिक्षक स्वतःची चूक स्वीकारतो का ? हे प्रश्न प्रत्येक शिक्षकाने स्वतःला विचारायला हवेत. विद्यार्थी शिक्षकांच्या शब्दांइतकेच त्यांच्या कृतींचेही निरीक्षण करतात. त्यामुळे शिक्षकांचे वर्तन हेच विद्यार्थ्यांसाठी जिवंत पाठ्यपुस्तक असते. शिक्षकांनी रागाच्या क्षणी संयम राखला, सर्व विद्यार्थ्यांशी न्याय्य वर्तन केले, नियमांचे पालन केले आणि मतभेद संवादातून सोडवले, तर विद्यार्थ्यांना शिस्तीचा प्रत्यक्ष आदर्श अनुभवायला मिळतो. विद्यार्थ्यांचे मन एखाद्या टिपकागदाप्रमाणे असते. शिक्षकांची प्रत्येक कृती ते बारीक लक्ष देऊन पाहत असतात आणि त्याचे अनुकरण देखील करत असतात. म्हणून शिक्षकांनी आपले शाळेतील वर्तन योग्य ठेवायला हवे.

अधिकाराचा वापर आवश्यक असला, तरी त्याला न्याय, संवेदनशीलता आणि विश्वासाची जोड मिळाली पाहिजे. काही वेळा वर्गातील बेशिस्तपणामागे कंटाळा, निष्क्रियता किंवा शिकण्यात रस न वाटणे ही कारणे असू शकतात. सतत ऐकत बसण्यापेक्षा विद्यार्थ्यांना कृतीतून शिकण्याची संधी मिळाली, तर त्यांचा सहभाग वाढतो. गटचर्चा, शैक्षणिक खेळ, प्रश्नमंजुषा, प्रकल्प, भूमिकानाट्य आणि सहकार्याने पूर्ण करायची कामे यांचा वापर करता येतो. वर्गाची स्वच्छता, पुस्तकांचे व्यवस्थापन आणि शैक्षणिक साहित्याची काळजी अशा जबाबदाऱ्या विद्यार्थ्यांना दिल्यास त्यांच्यात मालकीची भावना निर्माण होते. प्रत्येक विद्यार्थ्याचे वय, क्षमता आणि गरजा वेगळ्या असतात. त्यामुळे सर्वांना एकाच पद्धतीने हाताळण्याऐवजी परिस्थितीनुसार अध्यापन आणि शिस्तीच्या पद्धतींमध्ये बदल करणे आवश्यक आहे. ज्या वर्गात प्रश्न विचारल्यावर हसले जाते, चुका झाल्यावर अपमान केला जातो किंवा प्रत्येक वेळी ओरडण्याचा अनुभव येतो, त्या वर्गात विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास कमी होऊ शकतो. अशा वातावरणात ते चुका लपवण्याचा किंवा सहभाग टाळण्याचा प्रयत्न करतात. याउलट, प्रत्येक विद्यार्थ्याला आपले म्हणणे मांडण्याची संधी मिळणारा आणि मतभेदांचा आदर केला जाणारा वर्ग अधिक सकारात्मक ठरतो. शिक्षकांनी शांततेसाठी पूर्वनिश्चित संकेत वापरावेत, सूचना स्पष्ट द्याव्यात आणि वर्गात काय अपेक्षित आहे, याची विद्यार्थ्यांना जाणीव करून द्यावी. शिस्तीतील सातत्यही तितकेच महत्त्वाचे आहे. एकाच चुकीकडे एका विद्यार्थ्याच्या बाबतीत दुर्लक्ष करणे आणि दुसऱ्याला कठोर शिक्षा देणे, यामुळे अन्यायाची भावना निर्माण होते. नियमांची अंमलबजावणी न्याय्य, सुसंगत आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रतिष्ठेचा आदर करणारी असावी.

विद्यार्थ्यांच्या वर्तनाची जबाबदारी केवळ शाळेची किंवा शिक्षकांची नसते. घरातील वातावरण, पालकांचे वर्तन, मित्रपरिवार आणि सामाजिक परिस्थिती यांचाही मुलांच्या व्यक्तिमत्त्वावर परिणाम होतो. एखाद्या विद्यार्थ्याच्या वर्तनात वारंवार अडचणी दिसत असल्यास पालकांशी संवाद साधावा. केवळ तक्रार करण्याऐवजी विद्यार्थ्याच्या चांगल्या गुणांचा उल्लेख करून त्याच्या सुधारणेसाठी संयुक्त प्रयत्न करावेत. गरजेनुसार मुख्याध्यापक, समुपदेशक किंवा संबंधित तज्ज्ञांची मदत घ्यावी. शारीरिक शिक्षा, धमकी, अपमान आणि मानसिक छळ यांना शिस्तीची साधने मानता कामा नये. भारतातील बालकांच्या शिक्षणाच्या हक्कासंबंधी कायद्यात शारीरिक शिक्षा आणि मानसिक छळास प्रतिबंध आहे. गंभीर किंवा वारंवार घडणाऱ्या घटनांकडे दुर्लक्ष न करता शाळेच्या नियमानुसार योग्य कार्यवाही करणे आवश्यक आहे.

शिक्षा न करता शिस्त घडवणे म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या प्रत्येक चुकीकडे दुर्लक्ष करणे नव्हे. शिक्षकांनी स्पष्ट मर्यादा आखल्या पाहिजेत, नियमांचे उल्लंघन झाल्यास योग्य ती प्रतिक्रिया दिली पाहिजे आणि आवश्यकतेनुसार ठाम भूमिका घेतली पाहिजे. फरक एवढाच की, ही भूमिका रागातून नव्हे, तर विद्यार्थ्यांच्या हिताचा विचार करून घेतली पाहिजे. वारंवार घडणाऱ्या घटनांची नोंद ठेवणे, विद्यार्थ्याशी स्वतंत्रपणे चर्चा करणे, त्याच्या वर्तनातील बदलांचे निरीक्षण करणे आणि गरजेनुसार पुढील मदत उपलब्ध करून देणे, ही जबाबदारी शिक्षकांनी पार पाडली पाहिजे. प्रेमळ असणे म्हणजे शिस्तीबाबत तडजोड करणे नव्हे आणि कठोर असणे म्हणजे विद्यार्थ्याला दुखावणे नव्हे. प्रेम आणि ठामपणा यांचा समतोल साधण्यातच प्रभावी शिक्षकत्वाचे सामर्थ्य आहे. शिक्षणाचे अंतिम ध्येय केवळ आज्ञाधारक विद्यार्थी निर्माण करणे नाही, तर विचारशील, संवेदनशील, स्वावलंबी आणि जबाबदार नागरिक घडवणे हे आहे. यासाठी विद्यार्थ्यांना नियमांची भीती वाटण्यापेक्षा त्यांच्या आवश्यकतेची जाणीव झाली पाहिजे. शिक्षकांनी सांगितले म्हणून नव्हे, तर ते योग्य आहे म्हणून विद्यार्थ्यांनी एखादी कृती केली, तरच शिस्तीचे खरे उद्दिष्ट साध्य झाले असे म्हणता येईल.

शिक्षा काही वेळा तात्पुरती शांतता निर्माण करू शकते; परंतु संवाद, विश्वास, सकारात्मक प्रोत्साहन, स्पष्ट मर्यादा आणि सातत्यपूर्ण मार्गदर्शन यांच्या मदतीने विद्यार्थ्यांच्या वर्तनात अधिक टिकाऊ बदल घडवता येतात. प्रत्येक विद्यार्थी वेगळा असतो. त्यामुळे त्याला समजून घेण्यासाठी संयम, संवेदनशीलता आणि योग्य दृष्टिकोन आवश्यक असतो. शिक्षक हा केवळ ज्ञान देणारा नसून विद्यार्थ्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारा मार्गदर्शक असतो. त्याच्या एका प्रेमळ शब्दातून आत्मविश्वास निर्माण होऊ शकतो, एका योग्य कृतीतून जबाबदारीची जाणीव होऊ शकते आणि एका समजूतदार संवादातून विद्यार्थ्याच्या वर्तनाला नवी दिशा मिळू शकते.

खरी शिस्त तीच, जी शिक्षक समोर नसतानाही टिकून राहते. खरे शिक्षण तेच, जे विद्यार्थ्याला स्वतःची चूक ओळखून ती सुधारण्याची प्रेरणा देते. चला, आपण अशी शाळा घडवूया जिथे शिस्त असेल, पण दहशत नसेल; नियम असतील, पण अन्याय नसेल; शिक्षकांचा अधिकार असेल, पण विद्यार्थ्यांच्या आत्मसन्मानाशी तडजोड नसेल. कारण विद्यार्थ्यांना शिक्षा करून काही काळ शांत ठेवणे सोपे असते; पण त्यांना समजून घेऊन स्वतःहून शिस्त पाळणारे बनवणे, हेच खऱ्या शिक्षकत्वाचे कसब आहे.

- नासा येवतीकर, स्तंभलेखक

दिनविशेष माहिती - 25 सप्टेंबर ( Pandit Dindayal Upadhyay )

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो, कसे आहात ? मजेत ना !

मी नासा येवतीकर, दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात आपले मनःपूर्वक स्वागत करतो.

आज २५ सप्टेंबर – पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांची जयंती 

त्यानिमित्ताने आजच्या कार्यक्रमात आपण त्यांच्या जीवन कार्याविषयी माहिती पाहू या. 

लक्ष देऊन ऐका हं, कारण या माहितीच्या आधारे तुम्हाला पाच प्रश्नांची उत्तरे द्यायची आहेत.

चला तर मग ऐकू या ......

भारताचे थोर विचारवंत, समाजसेवक आणि भारतीय जनसंघाचे नेते पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा २५ सप्टेंबर १९१६ रोजी उत्तर प्रदेशातील मथुरा जिल्ह्यातील नगला चंद्रभान या गावी जन्म झाला. 

त्यांच्या वडिलांचे नाव भगवती प्रसाद उपाध्याय आणि आईचे नाव रामप्यारी होते. 

लहानपणीच त्यांच्या आई-वडिलांचे छत्र हरपले. अनेक अडचणींचा सामना करत त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले. लहानपणापासूनच ते अभ्यासू, हुशार आणि कष्टाळू होते.

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय हे एक उत्कृष्ट लेखक, पत्रकार, विचारवंत आणि कुशल संघटक होते. 

त्यांनी आपले संपूर्ण जीवन राष्ट्रसेवा आणि समाजाच्या कल्याणासाठी समर्पित केले. 

डॉ. शामा प्रसाद मुखर्जी यांनी सन १९५१ मध्ये भारतीय जनसंघ पक्षाची स्थापना केली. भारतीय जनसंघ पक्षाच्या उभारणीत पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. पुढे ते या पक्षाचे अध्यक्षही झाले.

पंडितजींनी ‘एकात्म मानववाद’ ही महत्त्वपूर्ण विचारसंकल्पना मांडली. 

माणसाचा केवळ आर्थिक विकास न होता त्याचा शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक आणि आध्यात्मिक विकासही झाला पाहिजे, असा या विचाराचा मुख्य आशय आहे.

त्यांनी ‘अंत्योदय’ या संकल्पनेवरही भर दिला. समाजातील शेवटच्या आणि गरजू व्यक्तीपर्यंत विकासाचा लाभ पोहोचला पाहिजे, हा त्यांचा विचार होता. 

समाजातील प्रत्येक व्यक्तीचे जीवन सुखी आणि सन्मानपूर्ण व्हावे, यासाठी त्यांनी कार्य केले. त्यांचा जन्मदिवस संपूर्ण भारतात अंत्योदय दिवस म्हणून साजरा करण्यास 2014 पासून सुरुवात झाली.

पंडित दीनदयाळ उपाध्याय हे साधे राहणीमान, उच्च विचारसरणी आणि सेवाभाव यांसाठी ओळखले जातात. 

त्यांचे विचार आजही अनेकांना समाजसेवेची प्रेरणा देतात.

दुर्दैवाने, ११ फेब्रुवारी १९६८ रोजी त्यांचे निधन झाले. 

मात्र, त्यांनी मांडलेले विचार आणि समाजकल्याणाची प्रेरणा आजही स्मरणात आहे.

विद्यार्थी मित्रांनो, पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांच्या जीवनातून आपण परिश्रम, साधेपणा, सेवाभाव आणि समाजातील प्रत्येक व्यक्तीबद्दल आदर बाळगण्याची शिकवण घेतली पाहिजे.

चला तर मग, या थोर विचारवंताच्या जीवनकार्यापासून प्रेरणा घेऊन आपण सुद्धा एक चांगले, संवेदनशील नागरिक बनण्याचा संकल्प करूया.

अशा या थोर विचारवंत पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांना विनम्र अभिवादन!

मुलांनो, तुम्हांला ही माहिती कशी वाटली ? नक्की कळवा. आमच्या माझी शाळा या यु ट्यूब चॅनेलला भेट द्या. 

चला आता या माहितीवर आधारित काही प्रश्न आणि उत्तर पाहू या 

पहिला प्रश्न - पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा जन्म केव्हा झाला ?

बरोबर उत्तर आहे, पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा २५ सप्टेंबर १९१६ रोजी जन्म झाला.

दुसरा प्रश्न - पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा जन्मदिवस संपूर्ण भारतात कोणता दिवस म्हणून साजरा केला जातो ?

बरोबर उत्तर आहे, पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचा जन्मदिवस संपूर्ण भारतात अंत्योदय दिवस म्हणून साजरा केला जातो.

तिसरा प्रश्न -  भारतीय जनसंघ पक्षाची स्थापना कोणी केली ?

बरोबर उत्तर आहे, डॉ. शामा प्रसाद मुखर्जी यांनी भारतीय जनसंघ पक्षाची स्थापना केली. 

चौथा प्रश्न -  भारतीय जनसंघ पक्षाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली ?

बरोबर उत्तर आहे, सन १९५१ मध्ये भारतीय जनसंघ पक्षाची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली.

आणि आता शेवटचा पाचवा प्रश्न - पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचे निधन केव्हा झाले ?

बरोबर उत्तर आहे - ११ फेब्रुवारी १९६८ रोजी पंडित दीनदयाळ उपाध्याय यांचे निधन झाले.

( वरील सर्व माहिती इंटरनेट वरून संकलित करण्यात आले आहे. )

चला पुन्हा भेटू या उद्याच्या दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात, तोपर्यंत नमस्कार. 🙏

संकलन :- नासा येवतीकर, 9423625769

धन्यवाद! 🙏

पुढच्या वर्षी लवकर या.....! ( Coom Soon Next Year Bappa )

पुढच्या वर्षी लवकर या.......!

भक्ती, श्रद्धा, उत्साह आणि आनंदाचा अपूर्व संगम घडवणारा गणेशोत्सव आता निरोपाच्या वळणावर येऊन ठेपला आहे. दहा दिवस घराघरांत आणि सार्वजनिक मंडळांत भक्तिभावाने विराजमान झालेल्या गणरायाला निरोप देताना प्रत्येक भक्ताच्या ओठांवर एकच आर्त स्वर उमटतो "गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!"

हे केवळ गणरायाला निरोप देणारे शब्द नाहीत, तर त्यात भक्ताच्या मनातील प्रेम, ओढ, श्रद्धा आणि पुन्हा भेटण्याची आतुरता सामावलेली आहे. गणेशोत्सवाचे दिवस म्हणजे आनंदाची पर्वणी. घरातील लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत प्रत्येक जण बाप्पाच्या आगमनाने आनंदून जातो. आरतीचा गजर, मोदकांचा सुगंध, फुलांची सजावट, ढोल-ताशांचा निनाद आणि भक्तिमय वातावरण यामुळे अवघे जीवन चैतन्यमय होऊन जाते. बाप्पाच्या आगमनाने घरात केवळ मूर्ती येत नाही, तर आनंद, सकारात्मकता आणि एकोप्याची भावनाही प्रवेश करते.

मात्र, दहा दिवसांचा हा आनंदसोहळा संपताना मनात एक हुरहूर निर्माण होते. कालपर्यंत ज्या बाप्पाच्या दर्शनासाठी आपण आतुर होतो, त्याच बाप्पाला आज निरोप देण्याची वेळ येते. डोळ्यांत अश्रू, ओठांवर नामस्मरण आणि मनात पुढील वर्षाच्या आगमनाची आस घेऊन भक्त गणरायाला निरोप देतात. म्हणूनच "पुढच्या वर्षी लवकर या" या शब्दांना भावनिक अर्थ प्राप्त होतो.

पण या निरोपाच्या क्षणी आपण गणरायाकडून नेमके काय मागतो, याचाही विचार करायला हवा. केवळ पुढच्या वर्षी लवकर या, एवढीच आपली अपेक्षा असावी का? की पुढच्या वर्षी येताना आपल्या जीवनात काही सकारात्मक बदलही घडलेले असावेत? गणरायाच्या आगमनापासून विसर्जनापर्यंत आपण जी भक्ती, शिस्त, एकोपा आणि सेवाभाव अनुभवतो, तो वर्षभर आपल्या आचरणात उतरवण्याची गरज आहे.

गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून सामाजिक एकतेचा, सांस्कृतिक जतनाचा आणि सामूहिक जबाबदारीचा उत्सव आहे. सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून समाजातील विविध घटक एकत्र येतात. मंडळे सामाजिक उपक्रम राबवतात, रक्तदान शिबिरे आयोजित करतात, गरजूंची मदत करतात आणि समाजप्रबोधनाचे कार्य करतात. हीच गणेशोत्सवाची खरी फलश्रुती आहे. उत्सव संपला तरी या कार्याचा उत्साह संपता कामा नये.

आज पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करणे ही काळाची गरज बनली आहे. निसर्गाचे रक्षण, जलप्रदूषण टाळणे, ध्वनिप्रदूषणावर नियंत्रण ठेवणे आणि सार्वजनिक स्वच्छता राखणे, हीदेखील गणरायाचीच सेवा आहे. गणपती आपल्याला बुद्धी, विवेक आणि सदाचाराची शिकवण देतो. त्यामुळे बाप्पाला निरोप देताना त्याच्या शिकवणीचे पालन करण्याचा संकल्प प्रत्येकाने करायला हवा.

गणरायाच्या विसर्जनाबरोबर उत्सवातील सजावट उतरते, मंडप रिकामे होतात, ढोल-ताशांचा आवाज शांत होतो; पण मनातील भक्तीचा दीप तेवत राहिला पाहिजे. बाप्पाच्या चरणी केलेली प्रार्थना केवळ दहा दिवसांपुरती मर्यादित न राहता ती आपल्या विचारांत आणि कृतीत प्रतिबिंबित झाली पाहिजे.

यंदाचा गणेशोत्सव आपल्याला आनंद, समाधान आणि एकोप्याच्या असंख्य आठवणी देऊन जात आहे. या आठवणींच्या शिदोरीवर आपण पुढील वर्षभर सकारात्मकतेने वाटचाल करूया. मनातील वाईट विचारांचे विसर्जन करूया, चांगल्या विचारांचे स्वागत करूया आणि समाजहितासाठी कार्य करण्याचा संकल्प करूया.

गणराया, तुझ्या आगमनाने आमची घरे उजळली, मने प्रसन्न झाली आणि आयुष्याला नवी उमेद मिळाली. आता निरोप घेताना एवढीच प्रार्थना आहे की, सर्वांच्या जीवनात सुख, शांती, समृद्धी आणि आरोग्य नांदो. शेतकऱ्यांच्या शिवारात हिरवाई फुलो, विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना यश लाभो आणि समाजात प्रेम, बंधुभाव व माणुसकी वृद्धिंगत होवो.

आज तुला निरोप देताना मन भरून आले आहे. पण हा निरोप कायमचा नाही, ही तर पुन्हा भेटण्याची नांदी आहे. तुझ्या पुढील आगमनाची आस मनात जपत, तुझ्या शिकवणीचा मार्ग स्वीकारत आम्ही नव्या वर्षाच्या स्वागतासाठी सज्ज होऊ.

गणपती बाप्पा मोरया! मंगलमूर्ती मोरया! पुढच्या वर्षी लवकर या… पण येताना आमच्या जीवनात आनंदासोबत सद्बुद्धी, समृद्धीसोबत समाधान आणि भक्तीसोबत माणुसकीही घेऊन या

- नासा येवतीकर, धर्माबाद, 9423625769

दिनविशेष माहिती - ईद-ए-मिलाद ( Eid )

सण वेगळे, संदेश एकच

भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे. येथे विविध धर्म, पंथ, भाषा, संस्कृती आणि परंपरा यांचा सुंदर संगम पाहायला मिळतो. प्रत्येक समाजाचा सण वेगळा, त्याची परंपरा वेगळी; पण त्या प्रत्येक सणाच्या केंद्रस्थानी असतो माणूस आणि माणुसकीचा विचार. म्हणूनच सण हे केवळ आनंद साजरा करण्याचे दिवस नसून समाजाला जोडणारे संस्कारपर्व आहेत.

ईद-ए-मिलाद हा मुस्लिम समाजासाठी अत्यंत महत्त्वाचा दिवस. प्रेषित हजरत मोहम्मद पैगंबर यांच्या जन्माचे स्मरण म्हणून हा दिवस साजरा केला जातो. त्यांच्या जीवनातून प्रेम, दया, सत्य, प्रामाणिकपणा, परोपकार, बंधुभाव आणि शांततेची प्रेरणा मिळते. गरजूंची मदत करणे, दुर्बलांशी प्रेमाने वागणे आणि समाजात सौहार्द निर्माण करणे हा या दिवसाचा महत्त्वाचा संदेश आहे.

दिवाळीचा प्रकाश अंधारावर विजय मिळवण्याची प्रेरणा देतो. आपल्या मनातील अज्ञान, अहंकार आणि नकारात्मकता दूर करून चांगुलपणाचा प्रकाश निर्माण करण्याची शिकवण तो देतो.

ईद आपल्याला वाटून घेण्याची, दानशीलतेची आणि बंधुभावाची भावना शिकवते. आपल्या आनंदात दुसऱ्यालाही सहभागी करून घेणे आणि गरजू व्यक्तीची काळजी घेणे, हा या सणामागील सुंदर विचार आहे.

ख्रिसमस प्रेम, करुणा आणि क्षमाशीलतेचा संदेश देतो. बुद्ध पौर्णिमा शांतता, संयम आणि करुणेची वाट दाखवते. महावीर जयंती अहिंसा आणि आत्मसंयमाचे महत्त्व सांगते. गुरुनानक जयंती सेवा, समानता आणि बंधुभावाची प्रेरणा देते. गुरुपौर्णिमा गुरूंच्या ज्ञानाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्यास शिकवते.

म्हणजेच सण वेगळे असले तरी मूल्ये समान आहेत.

आजच्या काळात या संदेशाची गरज अधिक आहे. तंत्रज्ञानामुळे जग जवळ आले आहे; पण कधी कधी मनामनांमध्ये दुरावा निर्माण होतो. सोशल मीडियावर अफवा, गैरसमज किंवा द्वेषपूर्ण संदेश पसरताना दिसतात. अशा वेळी प्रत्येकाने जबाबदारीने वागणे गरजेचे आहे. कोणत्याही धर्माचा अपमान होईल असे बोलणे किंवा लिहिणे टाळले पाहिजे. मतभेद असतील तर संवाद साधला पाहिजे आणि गैरसमज असतील तर ते प्रेमाने दूर केले पाहिजेत.

सण जोडण्यासाठी असतात, तोडण्यासाठी नाहीत. शाळेतही या विचारांची सुरुवात झाली पाहिजे. वेगवेगळ्या धर्मांचे विद्यार्थी एकाच वर्गात शिकतात, एकत्र खेळतात, एकमेकांना मदत करतात. मित्राचा सण कोणताही असो, त्याला शुभेच्छा देणे आणि त्याच्या श्रद्धेचा आदर करणे, हीच खरी राष्ट्रीय एकात्मता आहे.

आपण एखाद्या सणाचा आनंद साजरा करताना त्यामागील मूल्यही आत्मसात केले पाहिजे. दिवाळीत प्रकाश, ईदमध्ये बंधुभाव, ख्रिसमसमध्ये प्रेम, बुद्ध पौर्णिमेत शांतता, महावीर जयंतीत अहिंसा आणि गुरुनानक जयंतीत सेवा ही मूल्ये जर आपल्या रोजच्या जीवनात उतरली, तर प्रत्येक दिवस सणासारखा सुंदर होईल.

आज गरज आहे ती धर्माच्या नावावर भिंती उभ्या करण्याची नव्हे, तर माणुसकीच्या नावावर पूल बांधण्याची.

चला, सणांच्या निमित्ताने एक संकल्प करूया, 

धर्म कोणताही असो, माणुसकी मोठी मानूया.

सण कोणताही असो, प्रेमाचा संदेश देऊया.

मतभेद असले तरी मनभेद होऊ देऊ नका.

द्वेषाला नाही, मैत्रीला स्थान देऊया.

आणि विविधतेतून एकतेचा सुंदर भारत घडवूया.

कारण शेवटी

“सण वेगळे, परंपरा वेगळ्या,

पण माणुसकीची भाषा एकच;

प्रार्थना वेगवेगळ्या असल्या,

तरी प्रेमाचा देव एकच!”

हीच आपल्या सर्व सणांची खरी शिकवण आणि भारतीय संस्कृतीची खरी ओळख आहे.

ईद-ए-मिलाद निमित्ताने शुभेच्छा .......!

- नासा येवतीकर, धर्माबाद, 9423625769

लेखन प्रेरणा दिवस

मुलांनो, चला लिहू या...!

"वाचाल तर वाचाल... लिहाल तर घडाल!"

आपण रोज बोलतो, हसतो, खेळतो, शिकतो. आपल्या मनात अनेक विचार येतात. कधी आनंदाचे क्षण असतात, तर कधी दुःखाचे. कधी निसर्ग आपल्याला मोहून टाकतो, तर कधी एखादी घटना मनाला स्पर्श करून जाते. पण हे सारे विचार आपण शब्दांत मांडतो का ? जे शब्दात मांडण्याचा प्रयत्न करतात ते लेखक आणि कवी बनतात. मग आपण ही लेखक आणि कवी बनू शकतो का ? यावर कधी विचार केला आहे काय ? नाही ना ? चला, आजपासून आपण लिहायला सुरुवात करू या !

लेखन म्हणजे फक्त परीक्षेतील उत्तरपत्रिका भरणे नाही. परीक्षेतील प्रश्नाच्या उत्तराचे लेखन करणे म्हणजे लेखन नव्हे. लेखन म्हणजे आपल्या मनातील भावना, कल्पना, अनुभव आणि स्वप्ने शब्दांत व्यक्त करण्याची सुंदर कला आहे. जो विद्यार्थी लिहितो, तो अधिक विचार करतो. जो विचार करतो, तो अधिक समजून घेतो. आणि जो समजून घेतो, तो आयुष्यात नक्कीच यशस्वी होतो.

आपल्या हातात पेन किंवा पेन्सिल असते; पण त्या छोट्याशा लेखणीत आपल्या भविष्याचा प्रकाश दडलेला असतो. एक सुंदर शब्द, एक प्रभावी वाक्य, एक छोटी कविता किंवा एखादा अनुभव यातूनच मोठे लेखक, विचारवंत आणि समाजाला दिशा देणारी माणसे घडतात. 

आपण रोज खूप काही पाहतो, ऐकतो आणि आणि अनुभवतो. पावसाचे थेंब, पक्ष्यांचा किलबिलाट, शाळेतील गमती-जमती, आईची माया, मित्रांची साथ, शिक्षकांचे मार्गदर्शन, आपल्या गावातील माणसे, निसर्गाचे सौंदर्य हे सारे आपल्या मनात साठत असते. पण या अनुभवांना शब्द मिळाले, तर तेच साहित्य बनते. म्हणूनच लेखन म्हणजे मनातील विचारांना शब्दांचे सुंदर पंख देण्याची कला होय.

आपल्या मनात कायम एक प्रश्न पडतो चांगले लिहायचे कसे ? तर याचे उत्तर आहे वाचन !

जसा मजबूत पाया असेल तशी इमारत भक्कम उभी राहते, तसाच भरपूर वाचनाचा पाया असेल तर लेखन अधिक सुंदर, समृद्ध आणि प्रभावी होते. वाचनामुळे नवीन शब्द मिळतात, भाषेची समज वाढते, कल्पनाशक्ती विकसित होते, विचारांना दिशा मिळते आणि अभिव्यक्ती अधिक परिणामकारक बनते. म्हणूनच वाचन आणि लेखन ही एका रथाची दोन चाके आहेत. एकाशिवाय दुसरे अपूर्ण आहे. कोणताही महान व्यक्ती एका कवितेतून किंवा एका लेखातून घडला नाही. त्यासाठी सातत्यपणे वाचन आणि लेखन दोन्ही महत्वाचे आहेत. 

आपल्या मराठीतील अनेक थोर साहित्यिक याच मार्गाने घडले. साने गुरुजी यांनी प्रेम, करुणा आणि संस्कार शब्दबद्ध केले. कुसुमाग्रज यांच्या कवितांनी समाजाला नवी चेतना दिली. पु. ल. देशपांडे यांनी विनोदातून माणुसकीचा संदेश दिला. वि. स. खांडेकर, ग. दि. माडगूळकर, लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांनी तर फक्त दीड दिवस शाळेत गेले तरीही ते महान लेखक व लोकशाहीर झाले. कारण त्यांनी आपले अनुभव शब्दात मांडले. कष्टकरी लोकांच्या समस्या त्यांनी जसे पाहिले, जसे अनुभवले तसे ते शब्दात मांडले. म्हणूनच त्यांचे नाव साहित्य विश्वात जगभर पोहोचले. सर्व साहित्यिकांनी सातत्याने वाचन केले, जीवन अनुभवले आणि अखंड लेखन केले. म्हणूनच त्यांचे साहित्य आजही आपल्याला प्रेरणा देते.

जगातील महान लेखकही असेच घडले. त्यांनी भरपूर वाचन केले, जगाकडे जिज्ञासेने पाहिले आणि नियमित लिहित राहिले. लेखक जन्माला येत नाही; तो सातत्यपूर्ण वाचन, चिंतन आणि लेखनातून घडत असतो.

मुलांनो, लेखन केल्याने फक्त वही भरत नाही, तर मन समृद्ध होते. लिहिणारा विद्यार्थी निरीक्षक बनतो. तो प्रश्न विचारतो, विचार करतो, स्वतःचे मत मांडतो आणि आपल्या भावनांना योग्य शब्द देऊ लागतो. लेखन आत्मविश्वास वाढवते, भाषेवर प्रभुत्व मिळवून देते आणि व्यक्तिमत्त्व अधिक प्रभावी बनवते.

सुरुवातीला मोठे निबंध किंवा कविता लिहिण्याची गरज नाही. दररोज फक्त काही ओळी लिहा. आज शाळेत काय घडले ? पाऊस कसा वाटला ? आईबद्दल, मित्राबद्दल, झाडाबद्दल, शिक्षकांबद्दल किंवा आपल्या गावाबद्दल लिहा. एखादी छोटी कविता करा, गोष्ट लिहा किंवा एखादा सुंदर विचार वहीत नोंदवा. प्रत्येक दिवसाचे लेखन तुमच्या प्रगतीची साक्ष देईल. रोज काही ना काही नवीन लिहिण्याचा प्रयत्न करा म्हणजे तुम्हाला रोज काही तरी नवीन सुचत जाते. चुका झाल्या तरी घाबरू नका. चुका म्हणजे शिकण्याची पहिली पायरी असते. प्रत्येक नवीन लेखन तुम्हाला कालपेक्षा अधिक सक्षम बनवत असते. 

आज मोबाईल आणि इंटरनेटच्या युगात अनेक जण फक्त पाहतात आणि वाचतात; पण स्वतः काही लिहित नाहीत. तुम्ही मात्र वेगळे बना. फक्त माहितीचे ग्राहक बनू नका, तर विचारांचे निर्माते बना. तुमच्या लेखणीत समाज बदलण्याची ताकद आहे.

चला, आज लोकशाहीर अण्णाभाऊ साठे यांची जयंती लेखन प्रेरणा दिवस म्हणून साजरा होत आहे, त्यानिमित्ताने एक छोटा संकल्प करूया, "मी दररोज काहीतरी वाचेन, दररोज काहीतरी लिहीन, नवीन शब्द शिकेन, सुंदर विचार मांडेन, लेखणीला माझा मित्र बनवेन, आणि उत्तम लेखक होण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करीन."

तेव्हा मुलांनो, चला लिहू या...! कारण आज वहीत लिहिलेला प्रत्येक शब्द, उद्या तुमच्या व्यक्तिमत्त्वाचा पाया ठरणार आहे.

आजची छोटी लेखणी, उद्याचा मोठा लेखक घडवू शकते. वाचू या... विचार करू या... आणि मनापासून लिहू या ! कारण शब्द बदलतात मन, आणि मन बदलते जग.

- नासा येवतीकर, धर्माबाद

दिनविशेष माहिती - 29 जुलै

दिनविशेष माहिती कार्यक्रम

गुरुपौर्णिमा विशेष

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो,

कसे आहात? मजेत ना?

मी नासा येवतीकर. आपल्या दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात आपले मनःपूर्वक स्वागत करतो.

आज आपण भारतीय संस्कृतीतील अत्यंत पवित्र आणि प्रेरणादायी अशा गुरुपौर्णिमा या दिवसाचे महत्त्व जाणून घेणार आहोत.

लक्षपूर्वक ऐका हं ! कारण या माहितीच्या आधारे शेवटी तुम्हाला पाच प्रश्नांची उत्तरे द्यायची आहेत.

चला तर मग, सुरुवात करूया...

आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा साजरी केली जाते. हा दिवस महान ऋषी महर्षी वेदव्यास यांची जयंतीचा दिवस. गुरुपौर्णिमेला व्यासपौर्णिमा म्हणूनही ओळखले जाते. महर्षी वेदव्यास यांनी वेदांचे संकलन केले, महाभारत या महान ग्रंथाची निर्मिती केली तसेच अठरा पुराणांच्या रचनेतही त्यांचे मोठे योगदान आहे. म्हणूनच भारतीय संस्कृतीत त्यांना महान गुरु मानले जाते.

भारतीय संस्कृतीत गुरुचे स्थान अत्यंत श्रेष्ठ मानले गेले आहे. आई-वडील आपल्याला जन्म देतात; पण गुरु आपल्याला ज्ञान, संस्कार, शिस्त आणि योग्य जीवनमार्ग देतात. अज्ञानरूपी अंधार दूर करून ज्ञानाचा प्रकाश देणारा तोच खरा गुरु.

संत कबीरांनी गुरुचे महत्त्व सांगताना म्हटले आहे—

"गुरु गोविंद दोऊ खडे, काके लागू पाय ?
बलिहारी गुरु आपल्या, गोविंद दियो बताय."

याचा अर्थ असा की, गुरु आणि देव दोघेही समोर उभे असतील तर प्रथम गुरुंनाच वंदन करावे, कारण देवापर्यंत पोहोचण्याचा मार्ग गुरुच दाखवतात.

आपणास शिकविणारे शाळेतील शिक्षकही आपल्या जीवनातील खरे गुरु आहेत. ते आपल्याला केवळ पुस्तकी ज्ञान देत नाहीत, तर चांगले विचार, उत्तम संस्कार, शिस्त, प्रामाणिकपणा, परिश्रम, सहकार्य आणि देशप्रेम यांसारखी जीवनमूल्येही शिकवतात. त्यामुळे प्रत्येक विद्यार्थ्याने आपल्या गुरुजनांचा नेहमी आदर केला पाहिजे.

गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांना वंदन करतात, त्यांच्याप्रती कृतज्ञता व्यक्त करतात आणि त्यांचे आशीर्वाद घेतात. ही परंपरा आपल्या भारतीय संस्कृतीचे वैभव आहे.

प्रिय विद्यार्थी मित्रांनो, आजच्या दिवशी आपण एक संकल्प करूया—

• आपल्या गुरुजनांचा नेहमी आदर करू.
• नियमित अभ्यास करू.
• शिस्तीचे पालन करू.
• चांगले संस्कार अंगीकारू.
• आपल्या आई-वडिलांचे आणि शिक्षकांचे नाव उज्ज्वल करू.

शेवटी, एक सुंदर ओळ आठवूया—

"गुरुविण कोण दाखवील वाट,
ज्ञानदीप तेच लावितात."

चला, गुरुपौर्णिमेच्या या पवित्र दिवशी आपल्या सर्व गुरुजनांना मनःपूर्वक वंदन करून त्यांच्या आशीर्वादाने ज्ञान, संस्कार आणि यशाचा मार्ग स्वीकारूया.

मुलांनो, तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली, ते आम्हाला नक्की कळवा.

आता या माहितीवर आधारित काही प्रश्न पाहूया.

प्रश्न १ : आषाढ महिन्यातील पौर्णिमेला कोणता सण साजरा केला जातो?
उत्तर : गुरुपौर्णिमा.

प्रश्न २ : गुरुपौर्णिमेच्या दिवशी कोणाची जयंती साजरी केली जाते?
उत्तर : महर्षी वेदव्यास यांची.

प्रश्न ३ : महाभारताची रचना कोणी केली?
उत्तर : महर्षी वेदव्यास यांनी.

प्रश्न ४ : गुरुपौर्णिमेला आणखी कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
उत्तर : व्यासपौर्णिमा.

प्रश्न ५ : भारतीय संस्कृतीत कोणाचे स्थान अत्यंत श्रेष्ठ मानले गेले आहे?
उत्तर : गुरुचे.

(ही माहिती विविध विश्वसनीय संदर्भांच्या आधारे संकलित करण्यात आली आहे.)

चला, पुन्हा भेटूया उद्याच्या दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात. तोपर्यंत नमस्कार!

संकलन : नासा येवतीकर, धर्माबाद
मो. ९४२३६२५७६९

धन्यवाद!
जय हिंद! जय महाराष्ट्र!

दिनविशेष माहिती - 25 जुलै

दिनविशेष माहिती कार्यक्रम 

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो, 

कसे आहात तुम्ही ? मजेत ना !

 

मी नासा येवतीकर, दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात आपले मनःपूर्वक स्वागत करतो.

आज 25 जुलै मराठी साहित्यातील ज्येष्ठ कवी, लेखक आणि प्रभावी वक्ते कवी वसंत बापट जयंती त्यानिमित्ताने त्यांच्या कार्याविषयी माहिती जाणून घेणार आहोत.

लक्ष देऊन ऐका हं, कारण या माहितीच्या आधारे तुम्हाला पाच प्रश्नांची उत्तरे द्यायची आहेत. 

चला तर मग ऐकू या ......

कवी वसंत पुरुषोत्तम बापट यांचा जन्म २५ जुलै १९२२ रोजी सातारा जिल्ह्यातील कराड येथे झाला. त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला. १९४२ च्या भारत छोडो आंदोलनात सहभागी झाल्यामुळे त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला.

वसंत बापट हे मराठीतील प्रसिद्ध कवी, गीतकार, लेखक, प्राध्यापक आणि उत्कृष्ट वक्ते होते. त्यांच्या कवितांमध्ये देशप्रेम, समाजप्रेम, मानवता, निसर्गप्रेम आणि प्रेरणादायी विचारांचा सुंदर संगम आढळतो. त्यांनी महाराष्ट्रभर काव्यवाचनाचे अनेक कार्यक्रम करून मराठी कवितेला लोकमान्यता मिळवून दिली.

त्यांनी अनेक गाजलेली देशभक्तिपर आणि प्रेरणादायी गीते लिहिली. त्यांपैकी "उत्तुंग आमुची उत्तर सीमा", "सैन्य चालले पुढे" आणि "राकट देशा, कणखर देशा" ही गीते विशेष प्रसिद्ध आहेत. आज सुद्धा ही गीते विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, शालेय उपक्रम आणि देशभक्तीपर प्रसंगी आवर्जून सादर केली जातात.

मुंबईतील महाविद्यालयात त्यांनी मराठीचे प्राध्यापक म्हणून कार्य केले. विद्यार्थ्यांमध्ये साहित्याची आवड निर्माण करण्यासाठी त्यांनी विशेष योगदान दिले. त्यांच्या साहित्यसेवेबद्दल त्यांना अनेक प्रतिष्ठेचे पुरस्कार मिळाले.

१७ सप्टेंबर २००२ रोजी त्यांचे निधन झाले. मात्र त्यांच्या कविता, गीते आणि साहित्य आजही रसिकांच्या मनात जिवंत आहेत.

विद्यार्थी मित्रांनो, कवी वसंत बापट यांचे जीवन आपल्याला देशप्रेम, सामाजिक बांधिलकी, साहित्यप्रेम आणि सतत ज्ञानार्जन करण्याची प्रेरणा देते. त्यांच्या कार्याचा आदर्श घेऊन आपणही चांगले नागरिक बनण्याचा संकल्प करूया.

मुलांनो, तुम्हांला ही माहिती कशी वाटली ? नक्की कळवा. 

चला आता या माहितीवर आधारित काही प्रश्न आणि उत्तर पाहू या 

पहिला प्रश्न - कवी वसंत बापट यांचा जन्म केव्हा झाला ?

बरोबर उत्तर आहे, कवी वसंत बापट यांचा जन्म २५ जुलै १९२२ रोजी सातारा जिल्ह्यातील कराड येथे झाला. 

दुसरा प्रश्न - भारत छोडो आंदोलन कोणत्या वर्षी झाले ?

बरोबर उत्तर आहे, सन 1942 मध्ये भारत छोडो आंदोलन झाले.

तिसरा प्रश्न - राकट देशा, कणखर देशा" ही प्रसिद्ध गीत कोणी लिहिले ?

बरोबर उत्तर आहे, राकट देशा, कणखर देशा" ही प्रसिद्ध गीत कवी वसंत बापट यांनी लिहिले 

चौथा प्रश्न - वसंत बापट यांनी मराठीचे प्राध्यापक म्हणून कोठे कार्य केले. ?

बरोबर उत्तर आहे, मुंबईतील महाविद्यालयात वसंत बापट यांनी मराठीचे प्राध्यापक म्हणून कार्य केले.

आणि आता शेवटचा पाचवा प्रश्न - वसंत बापट यांचे निधन केव्हा झाले ?

बरोबर उत्तर आहे - १७ सप्टेंबर २००२ रोजी वसंत बापट यांचे निधन झाले. 

( वरील सर्व माहिती इंटरनेट वरून संकलित करण्यात आले आहे. )

चला पुन्हा भेटू या उद्याच्या दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात, तोपर्यंत नमस्कार. 🙏

संकलन :- नासा येवतीकर, 9423625769

धन्यवाद!