नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो,
कसे आहात ? मजेत ना !
मी नासा येवतीकर, दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात आपले स्वागत करतो. आजच्या कार्यक्रमात आपण ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते हिंदी साहित्यिक सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांच्या विषयी माहिती पाहू या.
लक्ष देऊन ऐका हं, कारण या माहितीच्या आधारे तुम्हाला पाच प्रश्नांची उत्तरे द्यायची आहेत. चला तर मग ऐकू या ......
सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन (अज्ञेय)
सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन हे ‘अज्ञेय’ या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेले हिंदी साहित्यातील नामवंत कवी, कादंबरीकार, पत्रकार, संपादक आणि विचारवंत होते. आधुनिक हिंदी साहित्यात ‘नवकाव्य’ चळवळीचे ते एक प्रमुख प्रवर्तक मानले जातात.
त्यांचा जन्म ७ मार्च १९११ रोजी उत्तर प्रदेशातील कुशीनगर (त्या काळी देवरिया जिल्हा) येथे झाला. त्यांचे वडील पुरातत्त्वज्ञ असल्यामुळे लहानपणी त्यांना विविध ठिकाणी राहण्याची संधी मिळाली. त्यांनी विज्ञान शाखेत शिक्षण घेतले; परंतु पुढे त्यांची ओढ साहित्याकडे वळली.
तरुणपणी त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीत सक्रिय सहभाग घेतला. क्रांतिकारक कार्यात सहभागी झाल्यामुळे त्यांना तुरुंगवासही भोगावा लागला. तुरुंगातील काळात त्यांनी लेखनास सुरुवात केली.
अज्ञेय यांनी कविता, कादंबरी, कथा, निबंध आणि संपादन या सर्व क्षेत्रांत उल्लेखनीय कार्य केले. त्यांची एक रचना
यह दीप अकेला जलता है,
अँधियारा दूर भगाता है।
जो खुद जलकर रोशनी दे,
वही जग को राह दिखाता है।
अश्या अनेक सुंदर रचना प्रसिद्ध आहेत.
त्यांची ‘शेखर : एक जीवनी’ ही प्रसिद्ध कादंबरी हिंदी साहित्यातील मैलाचा दगड मानली जाते.
‘हरी घास पर क्षणभर’, ‘आँगन के पार द्वार’ यांसारख्या काव्यसंग्रहांनी आधुनिक काव्याला नवे रूप दिले.
त्यांच्या लेखनात व्यक्तिस्वातंत्र्य, अंतर्मनातील संघर्ष, निसर्गप्रेम आणि तत्त्वचिंतन यांचा प्रभाव दिसून येतो.
अज्ञेय यांनी ‘तार सप्तक’ या काव्यसंग्रहाचे संपादन करून नवोदित कवींना व्यासपीठ दिले. आधुनिकतेचा विचार, प्रयोगशीलता आणि भाषेतील नवता हे त्यांच्या साहित्याचे वैशिष्ट्य आहे.
त्यांना सन १९७९ साली ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
त्यांचे ४ एप्रिल १९८७ रोजी निधन झाले.
सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन (अज्ञेय) हे आधुनिक हिंदी साहित्यातील एक महत्त्वपूर्ण व्यक्तिमत्त्व होते. त्यांच्या साहित्याने हिंदी काव्य आणि कादंबरीला नवे दिशा-दर्शन दिले. प्रयोगशीलता आणि विचारांची खोली यामुळे ते आजही वाचकांना प्रेरणा देतात.
मुलांनो, तुम्हांला ही माहिती कशी वाटली ? नक्की कळवा.
चला आता या माहितीवर आधारित काही प्रश्न आणि उत्तर पाहू या
पहिला प्रश्न - सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन हे कोणत्या टोपणनावाने प्रसिद्ध होते ?
बरोबर उत्तर आहे, सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन हे ‘अज्ञेय’ या टोपणनावाने प्रसिद्ध होते.
दुसरा प्रश्न - सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांचा जन्म कोठे झाला ?
बरोबर उत्तर आहे, सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांचा जन्म ७ मार्च १९११ रोजी उत्तर प्रदेशातील कुशीनगर येथे झाला.
तिसरा प्रश्न - सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांची हिंदी साहित्यातील मैलाचा दगड ठरलेली प्रसिद्ध कादंबरी कोणती ?
बरोबर उत्तर आहे, ‘शेखर : एक जीवनी’ ही सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांची हिंदी साहित्यातील मैलाचा दगड ठरलेली प्रसिद्ध कादंबरी आहे.
चौथा प्रश्न - सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांनी कोणत्या काव्यसंग्रहाचे संपादन करून नवोदित कवींना व्यासपीठ दिले ?
बरोबर उत्तर आहे, सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांनी ‘तार सप्तक’ या काव्यसंग्रहाचे संपादन करून नवोदित कवींना व्यासपीठ दिले.
आणि आता शेवटचा पाचवा प्रश्न - सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांना कोणत्या वर्षी ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले ?
बरोबर उत्तर आहे - सन १९७९ मध्ये सच्चिदानंद हिरानंद वात्सायन यांना ज्ञानपीठ पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
चला पुन्हा भेटू या उद्याच्या दिनविशेष माहिती कार्यक्रमात, तोपर्यंत नमस्कार. 🙏
( वरील सर्व माहिती इंटरनेट वरून संकलित करण्यात आले आहे. )
संकलन :- नासा येवतीकर, 9423625769
No comments:
Post a Comment